UNISA Logo
About

About

National treasure with a global reach | Unisa’s ten catalytic niche areas | Who we are | What we do | Governance & management | Employment at Unisa | Internationalisation and Partnerships | Africa Charter | Legislation | Facts & figures

Unisa’s ten catalytic niche areas

Introduced in 2021 by Unisa Principal and Vice-Chancellor Prof Puleng LenkaBula, the ten catalytic niche areas (CNAs) are strategic areas of focus that advance the university's teaching and learning, research and innovation, and engaged scholarship agenda. Through these niche areas, Unisa addresses pressing societal challenges, contributes to national and continental development priorities, and reaffirms its commitment to African-centred knowledge production, social justice and sustainable development. Through research, innovation and collaboration, the CNAs create opportunities to generate new knowledge, support entrepreneurship, encourage commercialisation and contribute to society.

Why the ten catalytic niche areas matter

The ten catalytic niche areas reflect Unisa's commitment to producing knowledge that responds to real-world challenges and opportunities. By bringing together expertise from across disciplines, they support research, innovation and engagement that contribute to social development, economic growth and African-led solutions.

Marine studies

Harnessing the potential of South Africa's oceans, this niche area advances research and innovation that support sustainable coastal development, marine conservation and ocean-based economic growth. Through strategic partnerships and cutting-edge initiatives, Unisa is helping shape the future of the blue economy.

Aviation and aeronautical studies

From air traffic management to drone technologies, this niche area explores the future of aviation through research, innovation and skills development. Unisa is contributing to a safer, smarter and more inclusive aviation sector that drives economic growth and connectivity.

Automotive studies

As the automotive industry evolves towards electric mobility and smart manufacturing, Unisa is driving research that supports innovation across the sector. This niche area focuses on future technologies that strengthen competitiveness, sustainability and industrial growth.

Energy studies

Addressing one of the world's most urgent challenges, this niche area explores renewable energy, advanced battery technologies and green hydrogen solutions. Unisa is contributing to a more sustainable, secure and resilient energy future for Africa and beyond.

Space studies and the Square Kilometre Array

Unisa has been involved in the Square Kilometre Array (SKA) project since 2012. SKA is a $1billion international project to create an array of antennas for detecting radio waves that will have a receiving area of one square kilometre.

Fourth Industrial Revolution and digitalisation

This niche area prepares individuals, organisations and communities for a rapidly changing digital world. Through research, innovation and skills development, Unisa is helping shape an African future powered by emerging technologies and digital transformation.

Biotechnological studies

From genomics to sustainable agriculture, this niche area advances scientific breakthroughs that address some of society's most pressing challenges. Unisa's research is helping drive innovation in health, food security and environmental sustainability across the continent.

Health/Pharmaceutical studies

Focused on improving lives through science and innovation, this niche area advances research in healthcare, disease prevention and pharmaceutical development. Unisa is contributing to solutions that strengthen health systems and improve wellbeing in Africa and beyond.

Feminist/Womanist/Bosadi theorisations

Grounded in African-centred scholarship, this niche area advances knowledge that promotes gender justice, social transformation and human dignity. Through research and engagement, Unisa is helping shape more inclusive and equitable societies.

Student support and co-curricular activities

Student success is at the heart of this niche area, which explores innovative approaches to learning support, wellbeing and personal development. Unisa is creating opportunities that empower students to thrive academically, professionally and throughout their lives.

Izindawo eziyishumi ze-Unisa eziyingqalasizinda

Yethulwa nguThishanhloko ongusekela-Shansela e-Unisa ngonyaka ka- 2021 uSolwazi -Puleng LenkaBula, izindawo eziyinhloko eziyishumi (i-CNAs) ziyizindawo ezingamaqhingasu okugxilwe kuzo ezizothuthukisa ukufundisa nokufunda kweNyuvesi, ucwaningo kanye nokusungulwa kokubambisana kwe-ajenda yemifundaze.  Kuzo lezi zindawo, i-Unisa ikhuluma ngokugcizelela izingqinamba emiphakathini, ezinomthelela ekuthuthukisweni kweze lonkana futhi iqinisekisa ukuzibophezela kwayo ekukhiqizweni kolwazi olugxile eningizimu Afrika, ubulungiswa emiphakathini kanye nozinzo lokuthuthukiswa.  Ngocwaningo, ukuthuthukiswa nokubambisana, i- CNA yakha amathuba okwakha ulwazi olusha, ukweseka amabhizinisi, ukugqugquzela i-commercialization kanye nokunikela emphakathini.  

Kungani izindawo eziyinhloko eziyishumi zibalulekile.

Izindawo eziyishumi eziguqukayo zikhombisa ukuzibophezela kwe-Unisa ekukhiqizeni ulwazi oluphendula izinselelo namathuba empilweni yangempela. Ngokuhlanganisa ulwazi oluvela kwimikhakha ehlukene, zisekela ucwaningo, ukusungula izinto ezintsha nokuzibandakanya okuthuthukisa intuthuko yomphakathi, ukukhula komnotho kanye nezixazululo eziqhutshwa yi-Afrika.

Izifundo zasolwandle

Ukusebenzisa amathuba olwandle eNingizimu Afrika, le ndawo ekhethekile ithuthukisa ucwaningo nokusungula okusekela intuthuko ezinzile yezogwini, ukulondolozwa kolwandle kanye nokukhula komnotho okuhlobene nolwandle. Ngokubambisana ngokuhlakanipha kanye nemikhankaso esezingeni, i-Unisa isiza ekubumbeni ikusasa lomnotho.

Izifundo zesayensi yezindiza nokusebenza nokukhiqizwa kwezindiza

Kusuka ekuphathweni kwezindiza ukuya kubuchwepheshe bama-drone, le ndawo ekhethekile ihlola ikusasa lezindiza ngezocwaningo, ubuhlakani nokuthuthukiswa kwamakhono. I-Unisa iyasiza ekwenzeni umkhakha wezindiza ube ngokuphephile, uhlakaniphile futhi uhlanganise bonke abantu, okushayela ukukhula komnotho nokuxhumana.

Izifundo zezimoto

Njengoba imboni yezimoto ishintsha iya ekuthuthukiseni ukuthuthwa ngogesi nasekukhiqizeni okuhlakaniphile, i-Unisa iqhuba ucwaningo olusekela ukusungula izinto ezintsha kulo mkhakha. Le ndawo ekhethekile igxile kwezobuchwepheshe besikhathi esizayo obuqinisa amandla okuncintisana, ukusimama kanye nokukhula komkhakha wezimboni.

Izifundo zamandla

Sibhekana nenye yezinselelo eziphuthumayo emhlabeni, le ndawo ekhethekile ihlola amandla avuselelekayo, ubuchwepheshe obuphambili bamabhethri kanye nezixazululo ze-hydrogen eluhlaza. I-Unisa iyakwazi ukufaka isandla ekwakheni ikusasa lamandla eliqinile, eliphephile nelizinzile e-Afrika nasemhlabeni wonke.

Izifundo zasemkhathini kanye ne- Square Kilometre Array

Ukuhlola imikhakha yesayensi nobuchwepheshe, le ndawo ekhethekile ithuthukisa ucwaningo kwizinkanyezi, izinhlelo zamasathelayithi, ubuhlakani bokwenziwa kanye nesayensi yedatha. Ngokubambisana emhlabeni jikelele, i-Unisa isiza ukuthola izinto ezintsha ngomkhathi wethu ngenkathi ithuthukisa ubuchwepheshe bekusasa.

Inguquko Yezimboni Yesine kanye nedijithali

Le ndawo ekhethekile ilungiselela abantu, izinhlangano nemiphakathi ukuthi ibhekane nomhlaba wedijithali oshintsha ngokushesha. Ngokucwaninga, ukusungula izinto ezintsha nokuthuthukiswa kwamakhono, i-Unisa isiza ukwakha ikusasa lase-Afrika eliqhutshwa ubuchwepheshe obusha kanye noshintsho lwedijithali.

Izifundo zezinto eziphilayo

Kusukela kuma-genomics kuya kwezolimo ezihlala njalo, le ndawo ekhethekile ikhuthaza ukuqhamuka kwezinto ezintsha zesayensi ezixazulula ezinye zezinkinga eziphuthumayo zomphakathi. Ucwaningo luka-Unisa lusiza ekushayeleni phambili izinto ezintsha kwezempilo, ukuphepha kokudla kanye nokuzinza kwemvelo kulo lonke izwekazi.

Izifundo Zezempilo/Zezokwelapha

Egxile ekuthuthukiseni izimpilo ngokusebenzisa isayensi nobuchwepheshe, le ndawo ekhethekile ithuthukisa ucwaningo kwezempilo, ukuvimbela izifo nokuthuthukiswa kwemithi. I-Unisa iyakwazi ukufaka isandla ezixazululweni eziqinisa izinhlelo zezempilo futhi zithuthukise impilo enhle e-Afrika nasezinye izindawo.

Imibono egxile kwabesifazane/Bosadi

Isuselwa ocwaningweni olugxile e-Afrika, le ndawo ethile yenza ngcono ulwazi olukhuthaza ubulungiswa bobulili, ukuguqulwa komphakathi nobuntu. Ngokucwaninga nokubamba iqhaza, i-Unisa isiza ukwakha imiphakathi ebandakanya wonke umuntu futhi elinganayo.

Ukwesekwa kwabafundi kanye nemisebenzi ehambisana nezifundo ezifundiswayo

Impumelelo yabafundi isendaweni ephambili kulesi sigaba esikhethekile, esihlola izindlela ezintsha zokweseka ukufunda, inhlalakahle nokuthuthukiswa komuntu. I-Unisa idala amathuba akwazi ukunika abafundi amandla okuphumelela ezifundweni, emsebenzini nasempilweni yabo yonke.

Unisa se tien katalitiese nisareas

Die 10 katalistiese nisareas (KNAs), wat in 2021 deur Unisa se Rektor en Visekanselier Prof Puleng LenkaBula bekendgestel is, is strategiese fokusareas wat die universiteit se agenda vir onderrig en leer, navorsing en innovasie, en betrokke akademieskap bevorder. Deur middel van hierdie nisareas spreek Unisa dringende maatskaplike uitdagings aan, dra by tot nasionale en kontinentale ontwikkelingsprioriteite, en bevestig sy verbintenis tot Afrika-gesentreerde produksie van kennis, sosiale geregtigheid en volhoubare ontwikkeling. Deur navorsing, innovasie en samewerking skep die KNAs geleenthede om nuwe kennis te genereer, entrepreneurskap te ondersteun, kommersialisering aan te moedig en tot die samelewing by te dra.

Waarom die 10 katalistiese nisareas saakmaak

Die 10 KNAs weerspieël Unisa se verbintenis tot die produksie van kennis in reaksie op werklike uitdagings en geleenthede. Deur kundigheid van verskillende dissiplines by mekaar te bring, ondersteun hulle navorsing, innovasie en betrokkenheid wat bydra tot sosiale ontwikkeling, ekonomiese groei en Afrika-geleide oplossings.

Mariene studies

Deur die potensiaal van Suid-Afrika se oseane te benut, bevorder hierdie nisarea navorsing en innovasie wat volhoubare kusontwikkeling, mariene bewaring en oseaangebaseerde ekonomiese groei ondersteun. Deur strategiese vennootskappe en baanbrekersinisiatiewe help Unisa om die toekoms van die blou ekonomie te vorm.

Lugvaartkunde en vliegtuigboukunde

Van lugverkeerbestuur tot hommeltuigtegnologieë verken hierdie nisarea die toekoms van lugvaart deur navorsing, innovasie en vaardigheidsontwikkeling. Unisa dra by tot ’n veiliger, slimmer en meer inklusiewe lugvaartsektor wat ekonomiese groei en konnektiwiteit aandryf.

Motorboukunde

Soos die motorbedryf ontwikkel in terme van elektriese mobiliteit en slim vervaardiging, bevorder Unisa navorsing wat innovasie regoor die sektor ondersteun. Hierdie nisarea fokus op toekomstige tegnologieë wat mededingendheid, volhoubaarheid en industriële groei versterk.

Energiestudies

Om een van die wêreld se dringendste uitdagings aan die spreek, verken hierdie nisarea hernubare energie, gevorderde batterytegnologieë en groenwaterstof-oplossings. Unisa dra by tot ’n meer volhoubare, veilige en veerkragtige energietoekoms vir Afrika en verder.

Ruimtestudies en die Square Kilometre Array

Deur die grense van wetenskap en tegnologie te verken, bevorder hierdie nisarea navorsing in sterrekunde, satellietstelsels, kunsmatige intelligensie en datawetenskap. Deur middel van wêreldwye samewerking help Unisa om nuwe ontdekkings oor ons heelal te ontsluit terwyl dit tegnologieë van môre ontwikkel.

Vierde Nywerheidsrevolusie en digitalisering

Hierdie nisarea berei individue, organisasies en gemeenskappe voor vir die vinnig veranderende digitale wêreld. Deur navorsing, innovasie en vaardigheidsontwikkeling help Unisa om ’n Afrika-toekoms te skep wat deur opkomende tegnologieë en digitale transformasie aangedryf word.

Biotegnologie

Van genomika tot volhoubare landbou bevorder hierdie nisarea wetenskaplike deurbrake wat van die samelewing se dringendste uitdagings aanspreek. Unisa se navorsing help om innovasie in gesondheid, voedselsekerheid en omgewingsvolhoubaarheid regoor die vasteland te dryf.

Gesondheid- en farmaseutiese studies

Met die fokus op lewensverbetering deur wetenskap en innovasie bevorder hierdie nisarea akademieskap oor gesondheidsorg, siektevoorkoming en farmaseutiese ontwikkeling. Unisa dra by tot oplossings wat gesondheidstelsels versterk en welstand in Afrika en verder verbeter.

Feministiese, swart feministiese en bosadi-teoretisering

Gegrond op Afrika-gesentreerde navorsing bevorder hierdie nisarea kennis wat gendergeregtigheid, sosiale transformasie en menswaardigheid bevorder. Deur middel van navorsing en betrokkenheid help Unisa om meer inklusiewe en billike samelewings te vorm.

Studentehulp en medekurrikulêre aktiwiteite

Studentesukses is die kern van hierdie nisarea, wat innoverende benaderings tot leerondersteuning, welstand en persoonlike ontwikkeling verken. Unisa skep geleenthede wat studente bemagtig om akademies, professioneel en regdeur hul lewens te floreer.

Lindawana ze-Unisa ezilisumi ezikhuthaza itjhuguluko

Yethulwe ngo-2021 yiHloko nosiSandla sikaTjhansela uPhrof Puleng LenkaBula, iindawana ezilisumi ezikhuthaza itjhuguluko (CNAs) ziindawana zamano okufanele zitjhejwe khulu, lezo ezithuthukisa ihlelo leyunivesithi lokufunda nokufundisa, lokurhubhulula nelamaqhinga amatjha, begodu nomnqopho wokubandakanyeka kezefundo. Ngokusebenzisa leziindawana ezikhuthaza itjhuguluko, i-Unisa ilungisa iintjhijilo ezigandelelako emphakathini, ifaka igalelo kumaqalontangi wetuthuko enarheni kanye nenarhakazini, begodu iqinisa ummoya wokuzimisela ekuthuthukisweni kwelwazi elidzimelele kubu-Afrika, kubulungiswa bomphakathi kanye nakututhuko esimeleleko. Ngokusebenzisa irhubhululo, amaqhinga amatjha kanye netjhebiswano, ama-CNA avula amathuba wokwakha ilwazi elitjha, wokusekela ubusobhizinisi/ubusorhwebo, ikhuthaza ukurhweba begodu ifaka igalelo emphakathini.

Kubayini iindawana ezilisumi ezikhuthaza itjhuguluko ziqakatheke?

Iindawana ezilisumi ezikhuthaza itjhuguluko ziveza ukuzimisela kwe-Unisa ekukhiqizeni ilwazi lelo eliphendula iintjhijilo namathuba wephasi lamambala. Ngokuhlanganisa ndawonye ikghono elivela emikhakheni ehlukeneko, zisekela irhubhululo, amaqhinga amatjha kanye nezinga lokuzibandakanya, okufaka igalelo kututhuko yomphakathi, elihlumisa umnotho kanye nelakha iinsombululo ezidzimelele kubu-Afrika.

Limfundo ezimalungana nezamaLwandle kanye neendawo ezimageganelwandle

Ukulawula ikghono lamalwandle weSewula Afrika, lendawana ekhuthaza itjhuguluko ithuthukisa irhubhululo kanye namaqhinga amatjha lawo asekela ituthuko esimeleleko yamalwandle, ukutjhejwa kwamalwandle kanye nokuthuthukiswa komnotho welwandle. Ngokusebenzisa amatjhebiswano wamano kanye nemizamo ebukhali, i-Unisa isiza ukwakha ikusasa lomnotho wemalwandle.

Limfundo zeemPhaphamtjhini kanye nokuphapha emkayini

Ukusukela ehlelweni lezokulawulwa kweemphaphamtjhini ukuya kumathekinoloji wedrowuni, lendawana ekhuthaza itjhuguluko irhubhulula ikusasa lezeemphaphamtjhini ngokusebenzisa irhubhululo, amaqhinga amatjha kanye nokuthuthukiswa kwamakghonofundwa. I-Unisa ifaka igalelo emkhakheni ophephileko, ohlakaniphileko nofaka koke kezeemphaphamtjhini, lokho okuletha umthintela kezokuhlunyiswa komnotho kanye nakuthungelelwano.

Limfundo ezimalungana nezeenkoloyi

Njengombana ibubulo lezeenkoloyi litjhugulukela ekukhiqizeni iinkoloyi ezikhamba ngegezi nezihlakaniphileko nje, i-Unisa iraga irhubhululo lelo elisekela amaqhinga amatjha emkhakheni woke. Lendawana ekhuthaza itjhuguluko iqale amahlelo wethekinoloji wakusasa lawo aqinisa izinga lephaliswano, ukusimelela kanye nokuhluma kwebubulo.

Limfundo zamandla/ze-eneji

Ukulungisa enye yeentjhijilo zephasi ezirhabileko. Lendawana ekhuthaza itjhuguluko ihlola/iphenya amandla wegezi avuselelekako, amahlelo athuthukileko wamathekinoloji webhedriya kanye neendlela ezihlwengekileko zokuphehla igezi. I-Unisa ifaka igalelo ehlelweni lokwakha amahlelo asimeleleko wokwenza igezi, aphephileko kanye nehlelo elinamandla lokwenza igezi yesikhathi esizako nangaphezulu.

Limfundo zemkhathini kanye neReyi lesiKwere samaKhilomitha

Ukuhlola imikhawulo yesayensi nethekinoloji, lendawana ekhuthaza itjhuguluko ithuthukisa irhubhululo kweze-astronomi, kumasistimu womkhathi/womkayi, kubuhlakani bamaqhinga amatjha kanye nesayensi yedatha. Ngokusebenzisa amatjhebiswano wephasi, i-Unisa isiza ukuvulela okutjha okutholakalako okumalungana nephasi ibe ithuthukisa amahlelo wakusasa wethekinoloji.

ITjhuguluko leSine kezamaBubulo (4IR) kanye nokudijithayiza

Lendawana ekhuthaza itjhuguluko ilungiselela abantu, iinhlangano kanye nemiphakathi ukobana bakwazi ukuqalana nephasi lamatjhuguluko wedijithali arhabileko. Ngezerhubhululo, ngamaqhinga amatjha nangezokuthuthukiswa kwamakghonofundwa, i-Unisa isiza ukwakha ikusasa le-Afrika elisekelwa mahlelo amatjha wezethekinoloji kanye netjhuguluko ledijithali.

Limfundo zebhayothekinoloji

Ukusukela kujenomiksi ukuya ehlelweni lezokulima elisimeleleko, lendawana ekhuthaza itjhuguluko iletha amahlelo wepumelelo kezesayensi, okumahlelo lawo alungisa ezinye zeentjhijilo ezitshwenyako zomphakathi. Ihlelo lezerhubhululo le-Unisa lisiza ukuthuthukisa ihlelo lezamaqhinga amatjha kezamaphilo, kezesibonelelo sokudla kanye nakezokusimelelisa ibhoduluko enarhakazini yoke.

Limfundo zezamaphilo nezemitjhoga

Liqalene nokuthuthukiswa kwamaphilo ngokusebenzisa zesayensi kanye namaqhinga amatjha, lendawana ekhuthaza itjhuguluko ithuthukisa irhubhululo kutjhejo lezamaphilo. Ekukhandelweni kwamalwele kanye nekuthuthukisweni kwezemitjhoga. I-Unisa inegalelo phezu kweensombululo lezo eziqinisa amasistimu wezamaphilo begodu nokuthuthukisa ihlalakuhle e-Afrika nangaphezulu.

Ukubeka imiqondo yobutjhotjhozelimalungelo wabomma/Olwela abomma/Ubufazi

Ngefundo edzimelele kubu-Afrika, lendawana ekhuthaza itjhuguluko ithuthukisa ilwazi lelo elithuthukisa ubulungiswa bezobulili, itjhuguluko lezomphakathi kanye nesithunzi sobuntu. Ngokusebenzisa irhubhululo kanye nokuzibandakanya, i-Unisa isiza ukwakha imiphakathi efaka woke umuntu kanye nemiphakathi elinganako.

Imisebenzi esekela abafundi kanye nemisebenzi ekhambisana nehlelo lefundo/nekharikhyulamu

Ipumelelo yomfundi iphakathi kwendawana le ekhuthaza ituthuko, ehlola iindlela zamaqhinga amatjha wokusekela ukufunda, wehlalakuhle kanye nokuthuthikiswa komuntu. I-Unisa yakha amathuba lawo ahlomisa abafundi ukobana baphumelele ngokwefundo, ngokwephrofetjhini kanye nepilweni yabo yoke.

Linkalo ezilishumi zaseUnisa ezikhethekileyo zophando ezinempembelelo kuphuhliso okanye ezikhuthaza uphuhliso

Ezi nkalo zilishumi ezikhethekileyo zophando ezinempembelelo ekhawulezisa uphuhliso (iiCNA) zaziswa ngonyaka ka2021 nguNjingalwazi Puleng LenkaBula oyiNqununu kunye noSekela-Ngqonyela weUnisa. Ezi nkalo zizicwangcisoqhinga ekugxilwe kuzo ezijolise ekuqhubeni phambili iajenda yeyunivesithi yokufundisa nokufunda, uphando, nokuvelisa izinto ezintsha, kunye nezifundo ezibandakanya uluntu. Ngokusebenzisa ezi nkalo ezikhethekileyo, iUnisa ijongana nemiceli mngeni engxamisekileyo yoluntu, inegalelo kwizinto eziphambili ngokubaluleka kuphuhliso lwesizwe nelizwekazi, kwaye iqinisekisa ukuzibophelela kwayo ekuveliseni ulwazi olugxile kwiAfrika, ubulungisa kwezentlalo kunye nophuhliso oluzinzileyo. Ngokusebenzisa uphando, ukuvelisa izinto ezitsha kunye nentsebenziswano, iiCNA zidala amathuba okuvelisa ulwazi olutsha, ukuxhasa ubuchule bokushishina, ukukhuthaza ukusetyenziswa kweziphumo zophando ngeenjongo zorhwebo nokuba negalelo eluntwini.

Kutheni ezi nkalo zilishumi ezikhethekileyo zophando zinempembelelo ekhawulezisa uphuhliso okanye ekhuthaza uphuhliso zibalulekile

Iinkalo ezilishumi ezikhethekileyo zophando ezinempembelelo ekhawulezisa uphuhliso zibonisa ukuzibophelela kweUnisa ekuveliseni ulwazi oluphendula kwimingeni nakumathuba akhoyo kwihlabathi lokwenene. Ngokudibanisa ubuchule nolwazi oluvela kwiinkalo ezahlukeneyo zemfundo. Ezi nkalo zixhasa uphando, ukuvelisa izinto ezintsha kunye nokuzibandakanya okunegalelo kuphuhliso lwentlalo, ekukhuleni koqoqosho nezisombululo ezikhokelwa yiAfrika.

Izifundo ngezoLwandle nezoNxweme

Ngokusebenzisa amandla anokubakho kwiilwandlekazi zaseMzantsi Afrika, le nkalo ikhethekileyo iqhubela phambili uphando nokuveliswa kwezinto ezintsha okuye kuxhase uphuhliso oluzinzileyo lwemimandla eselunxwemeni, ulondolozo lolwandle kunye nokukhula koqoqosho olusekelwe kwezolwandle. Ngokusebenzisa ubuhlakani obunesicwangcisoqhinga namanyathelo amantsha akwinqanaba eliphezulu, iUnisa incedisa ekubumbeni ikamva loqoqosho oluhlaza nolusekelwe kubutyebi bolwandle.

Izifundo zoHambo ngoMoya nobuNjineli beziThuthi zoMoya

Ukusuka kulawulo lweendlela zokuhamba kwezithuthi zomoya ukuya kubuchwepheshe beedrone, le nkalo ijolise ekuphononongeni ikamva lwezohambo ngomoya ngokusebenzisa uphando, ukuvelisa izinto ezintsha kunye nophuhliso lwezakhono. IUnisa inegalelo ekwakheni icandelo lezohambo ngomoya elikhuselekileyo, elisebenzisa ubuchwepheshe obuphambili nelibandakanya wonke umntu, nelikhuthaza ukukhula koqoqosho kunye nonxibelelwano.

Izifundo ngezithuthi zemoto

Njengoko ushishino lwezithuthi zemoto luqhubeka ukuguqukela ekusebenziseni iimoto ezikwazi ukuhamba ngombane, nakwimveliso zobuchule nobukrelekrele, iUnisa iqhuba uphando oluxhasa ukuveliswa kwezinto ezintsha kulo lonke eli candelo. Le nkalo ikhethekileyo igxile kubuchwepheshe bexesha elizayo obomeleza ukhuphiswano, uzinzo kunye nokukhula kwemizi-mveliso.

Izifundo ngaMandla

Ukujongana nomnye wemingeni engxamisekileyo yehlabathi, le nkalo ikhethekileyo iphonononga amandla ahlaziyekayo, ubuchwepheshe obuphambili beebhetri kunye nezisombululo zokuveliswa kwehidrojeni eluhlaza . IUnisa inegalelo ekwakheni ikamva lamandla azinzileyo, akhuselekileyo nakwaziyo ukumelana nemingeni eAfrika nangaphaya kwayo.

Izifundo ngezaseMajukujukwini kunye neSquare Kilometre Array (SKA)

Ukuphonononga imida emitsha yenzululwazi nobuchwepheshe, le nkalo ikhethekileyo iqhubela phambili uphando kwiastronomi, iinkqubo zesathelayithi, ubukrelekrele obenziweyo kunye nobunzululwazi benkcukacha okanye idatha. Ngentsebenziswano namazwe ngamazwe, iUnisa inceda ekuvumbuleni ukufunyanwa kwezinto ezintsha malunga nendalo yethu ngelixa iphuhlisa ubuchwepheshe bengomso.

INguquko kubuChwepheshe obuPhambili ukuze kuGuqulwe indlela esisebenza, esivelisa ngayo, nezisombululo ezisebenzayo (4IR) nokusetyenziswa kweDijithali

Le nkalo ikhethekileyo ilungiselela abantu, imibutho kunye noluntu ukuba bakwazi ukuziqhelanisa nehlabathi ledijithali eliguqukayo ngokukhawuleza. Ngokusebenzisa uphando, kuveliswa izinto ezintsha kunye nophuhliso lwezakhono, iUnisa inceda ekubumbeni ingomso laseAfrika eliqhutywa bubuchwepheshe obuvelayo kunye notshintsho lwedijithali.

Izifundo zobuChwepheshe obuSebenzisa iiNkqubo zeBhayoloji

Ukusuka kwizifundo zobunzululwazi bokufunda igenome epheleleyo yento ephilayo, ukuya kwezolimo, le nkalo ikhethekileyo iqhubela phambili impumelelo yenzululwazi ejongana nemingeni engxamisekileyo ejongene noluntu. Uphando lweUnisa lunceda ekuqhubeni ukuveliswa kwezinto ezintsha kwezempilo, kukhuseleko lokutya nakuzinzo lokusingqongileyo kwilizwekazi lilonke.

Izifundo ngezeMpilo nobuNzululwazi boNyango ngokusebenzisa Amayeza

Le nkalo ikhethekileyo iqhubela phambili uphando kukhathalelo lwempilo, kuthintelo lwezifo nakuphuhliso lwamayeza okanye lwamachiza, ngoko ke ijolise ekuphuculeni ubomi ngokusebenzisa ubunzululwazi nangokuvelisa izinto ezintsha. IUnisa inegalelo ekuphuhliseni izisombululo ezomeleza iinkqubo zokhathalelo lwempilo neziphucula impilo-ntle yabantu baseAfrika nangaphanya kwayo.

ITshantliziyo laMalungelo amaBhiqa/ Izifundo ezigxininisa amava, amalungelo kunye nokuxhotyiswa kwabasetyhini ngakumbi kumxholo wabasetyhini abaNtsudu/ Iithiyero zobufazi (zoBosadi)

Ngokusekwe kuphando lwezemfundo olugxile kwimbono neenkqubo zolwazi zaseAfrika, le nkalo ikhethekileyo iqhubela phambili ulwazi olukhuthaza ubulungisa ngokwesini, inguqu kwezentlalo kunye nesidima sobuntu. Ngophando nangokuzibandakanya noluntu iUnisa incede ekwakheni iindawo zoluntu ezibandakanya wonke umntu nezilinganayo ngakumbi.

INkxaso yaBafundi kunye neMisebenzi eNxulumene neZifundo

Impumelelo yabafundi isembindini wale nkalo ikhethekileyo, ephonononga iindlela ezintsha zokuxhasa ukufunda, impilo-ntle kunye nophuhliso lomntu. IUnisa idala amathuba axhobisa abafundi ukuba baphumelele kwizifundo zabo, kubomi babo bobungcali nakuzo zonke izigaba zobomi babo.

Dinepokgolo tše bohlokwa tša lesome tša Unisa tša go hlohleletša diphetogo

Di tsebagaditšwe ka 2021 ke Hlogo le Motlatšamokhaseliri wa Yunibesithi ya Afrika Borwa (Unisa), Moprofesara Puleng LenkaBula, dinepokgolo tše lesome tše bohlokwa tša go hlohleletša diphetogo (CNAs) ke dinepo tše di logetšwego maano tše šedi e lebišitšwego go tšona tšeo di tšwetšago pele lenaneo la yunibesithi la go ruta le go ithuta, nyakišišo le boitlhamelo, gammogo le go dira mananeo a dinyakišišo tša thuto le setšhaba. Ka dinepokgolo tše tše bohlokwa, Unisa e šogašogana le ditlhohlo tše e lego tlhobaboroko setšhabeng, e nale seabe tlhabollong ya dinyakwa tše di tlago pele tša tlhabollo ya bosetšhaba le tša kontinente, e bile e tiišetša gape boikgafo bja yona go tšweletšeng tsebo yeo e theilwego mo Afrika, toka ya leago le tlhabollo ye e swarelelago. Ka dinyakišišo, boitlhamelo le tirišanommogo, dinepokgolo tše tše bohlokwa tša go hlohleletša diphetogo (CNAs) di hlola menyetla ya go tšweletša tsebo ye mpsha, go thekga go hlongwa ga dikgwebo, go hlohleletša kgwebišano le go kgatha tema go tlhabolleng setšhaba.

Mabaka a go dira gore dinepokgolo tše lesome tša go hlohleletša diphetogo di be bohlokwa

 Dinepokgolo tše tše lesome tše bohlokwa tša go hlohleletša diphetogo di laetša boikgafo bja Unisa bja go tšweletša tsebo yeo e lego tharollo go ditlhohlo le menyetla ya ya kgonthe ya bophelo. Ka go kopanya bokgoni bja dithuto tše di fapafapanego, di thekga dinyakišišo, boitlhamelo le tirišano tšeo di nago le seabe tlhabollong ya leago, kgolong ya ikonomi le ditharollo tšeo di eteletšwego pele ke Maafrika.

Dithutonyakišišo tša ka mawatleng le ka mafelong a mabopo

Ka go diriša bokgoni bja mawatle a Afrika Borwa, nepokgolo ye ye bohlokwa e tšwetša pele dinyakišišo le boitlhamelo tšeo di thekgago tlhabollo ye e swarelelago ya mafelo a mabopong, pabalelo ya tikologo ya mawatleng le kgolo ya ikonomi yeo e theilwego godimo ga mawatle. Ka ditirišanommogo tše di logetšwego maano le masolo a maemo a godimo, Unisa e thuša go betla bokamoso bja ikonomi ya go babalela methopo ya mawatleng le mabopong.

Dithuto ka tša diphofo le tša difofane

Go tloga taolong ya sephethephethe sa difofane go fihla go theknolotši ya didrone, lefelo le le bohlokwa le hlahloba bokamoso bja tša difofane ka nyakišišo, boitlhamelo le tlhabollo ya mabokgoni. Unisa e kgatha tema go hloleng lekala la tša difofane leo le bolokegilego, le lego bohlale kudu le le akaretšago bohle, leo le hlohleletšago kgolo ya ekonomi le kgokagano.

Dithuto ka tša dikoloi

Ge intasteri ya dikoloi e tšwela pele go leba go dinamelwa tša mohlagase le tšweletšo ya theknolotši ya sebjalebjale bohlale, Unisa e etelela pele nyakišišo yeo e thekgago boitlhamelo lekaleng ka bophara. Nepokgolo ye ye bohlokwa e šetšane le ditheknolotši tša bokamoso tšeo di matlafatšago phadišano, go swarelela nako ye telele le go gola ga diintasteri.

Dithuto ka tša enetši

Ka go šogašogana le ye nngwe ya ditlhohlo tše kgolo kudu tša lefase, nepokgolo ye ye bohlokwa e lebelela enetši ya go mpshafatšega, ditheknolotši tša maemo a godimo tša dibetri le ditheknolotši tša haedrotšene ya go mpshafatšega. Unisa e kgatha tema go hlola bokamoso bja go ithekga ka enetši bjo bo swarelelago nako ye telele, bjo šireletšegilego le bjo kgonago go kgotlelela maemo a thata bakeng sa Afrika le ka ntle ga yona.

Dithuto tša lefaufau le Square Kilometre Array (SKA)

Ka go nyakolla dilo tše diswa tše di sa kago tša nyakišišwa tša saense le theknolotši, nepokgolo ye ye bohlokwa e tšwetša pele dinyakišišo tša thutamahlale ya dinaledi, ditshepedišo tša disathalaete, bohlale bja maitirelo le saense ya datha. Ka ditirišano tša lefase ka bophara, Unisa e thuša go utolla dilo tše diswa tše di nyakišišitšwego mabapi le yunibese ya rena, mola e tšwetša pele ditheknolotši tša bokamoso.

Phetogo ya Bone ya Intasteri (4IR) le go dira ditshepedišo tša ditšithale

Nepokgolo ye ye bohlokwa e lokišetša batho ka noši, mekgatlo le ditšhaba diphetogo tša ditšithale tšeo di fetogago ka lebelo. Ka dinyakišišo, boitlhamelo le tlhabollo ya mabokgoni, Unisa e thuša go bopa bokamoso bja Afrika bjo bo theilwego godimo ga ditheknolotši tše di tšwelelago le phetogo ya ditšithale.

Dithuto tša payotheknolotši

Go tloga go thutamahlale ya di-DNA dipheding go fihla go temo yeo e swarelelago nako ye telele, nepokgolo ye ye bohlokwa e tšwetša pele dikutollo tša saense tšeo di šogašoganago le tše dingwe tša ditlhohlo tše di lego hlobaboroko kudu setšhabeng. Nyakišišo ya Unisa e thuša go hlohleletša boitlhamelo maphelong, tšhireletšegong ya dijo le go swarelela lebaka le le telele ga tikologo go ralala kontinente.

Dithuto tša maphelo le tša ditšweletšwa tša kalafo

Ka go lebiša šedi go kaonafatšeng maphelo ka saense le boitlhamelo, nepokgolo ye ye bohlokwa e tšwetša pele dinyakišišo tša tlhokomelo ya maphelo, thibelo ya malwetši le tlhabollo ya ditšweletšwa tša kalafo. Unisa e kgatha tema go tla ka ditharollo tšeo di matlafatšago ditshepedišo tša tlhokomelo ya maphelo le go kaonafatša bophelo bjo bobotse mo Afrika le ka ntle ga yona.

Diteori ta maitemogelo a bophelo go ya ka sesadi/bosadi

Ka go thewa godimo ga borutegi bjo bo lebišitšwego go Afrika, nepokgolo ye ye bohlokwa e tšwetša pele tsebo yeo e hlohleletšago toka ya bong, diphetogo tša leago le seriti sa batho. Ka nyakišišo le tirišano, Unisa e thuša go bopa ditšhaba tše di akaretšago bohle le tše di nago le tekatekano.

Thekgo ya baithuti le mediro ya tlaleletšo ya tlhabollo ya baithuti

Katlego ya baithuti ke yona e lego bogareng bja nepokgolo ye ye bohlokwa, yeo le hlahlobago mekgwa ya boitlhamelo ya go thekga go ithuta, bophelo bjo bobotse le tlhabollo ya motho ka noši. Unisa e hlola menyetla yeo e matlafatšago baithuti gore ba kgone go atlega dithutong, mošomong le bophelong bja bona ka moka.

Dibaka tse leshome tse thusang tsa Unisa

E hlahisitswe ka 2021 ke Hlooho ya Yunivesithi le Motlatsi wa Motjhanselara Moprofesa Puleng LenkaBula, dibaka tse leshome tsa bohlokwa tse ka sehloohong (CNAs) ke dibaka tsa bohlokwa tse lebisang tlhokomelo ho ntshetsapele ho ruta le thuto ya yunivesithi, dipatlisiso le boqapi, le lenaneo la dithuto tse amehang. Ka dibaka tsena tsa bohlokwa, Unisa e sebetsana le diphephetso tse hatellang tsa setjhaba, e kenya letsoho dinthong tsa bohlokwa tsa ntshetsopele ya naha le ya kontinente, mme e tiisa boitlamo ba yona ba tlhahiso ya tsebo e shebaneng le Afrika, toka ya setjhaba le ntshetsopele e tsitsitseng. Ka dipatlisiso, boqapi le tshebedisano-mmoho, di-CNA di theha menyetla ya ho hlahisa tsebo e ntjha, ho tshehetsa bo-rakgwebo, ho kgothaletsa kgwebo le ho kenya letsoho setjhabeng.

Hobaneng dibaka tse leshome tsa bohlokwa tsa catalytic niche di le bohlokwa

Dibaka tse leshome tsa bohlokwa tse susumetsang tswelo-pele di bontsha boitlamo ba Unisa ba ho hlahisa tsebo e arabelang mathata le menyetla ya nnete ya lefatshe. Ka ho kopanya tsebo le boiphihlelo ho tswa makaleng a fapaneng a thuto, di tshehetsa dipatlisiso, boqapi le tshebedisano-mmoho tse kenyang letsoho ntlafatsong ya setjhaba, kgolong ya moruo le tharollong ya mathata e etelletsweng pele ke Maafrika.

Dithuto tsa mawatleng

Ka ho sebedisa menyetla e teng mawatleng a Afrika Borwa, lefapha lena le ikgethang le ntshetsa pele dipatlisiso le boqapi bo tshehetsang ntshetsopele e tsitsitseng ya dibaka tsa lebopo, paballo ya tikoloho ya lewatle le kgolo ya moruo o thehilweng lewatleng. Ka tshebedisano-mmoho ya maano le matsapa a maemo a hodimo, Unisa e thusa ho bopa bokamoso ba moruo wa lewatle (blue economy).

Dithuto tsa difofane le bofofisi

Ho tloha tsamaisong ya sephethephethe sa difofane ho ya ho thekenoloji ya di-drone, sebaka sena se ikgethileng se hlahloba bokamoso ba difofane ka dipatlisiso, boqapi le ntshetsopele ya tsebo. Unisa e kenya letsoho lefapheng la difofane le sireletsehileng, le bohlale le le kenyeletsang haholwanyane le tsamaisang kgolo ya moruo le kgokahano.

Dithuto tsa dikoloi

Ha indasteri ya dikoloi e ntse e fetoha ho ya ho tsamaiso ya motlakase le tlhahiso e bohlale, Unisa e kganna dipatlisiso tse tshehetsang boqapi ho pholletsa le lekala. Sebaka sena se ikgethileng se shebane le mahlale a nakong e tlang a matlafatsang tlhodisano, botsitso le kgolo ya indasteri.

Dithuto tsa matla

E le ho sebetsana le e nngwe ya diqholotso tse potlakileng ka ho fetisisa lefatsheng, lefapha lena le ikgethileng le hlahloba matla a ka ntjhafatswang, mahlale a tswetseng pele a dibeteri hammoho le tharollo ya haedrojene e hlwekileng (green hydrogen). Unisa e kenya letsoho bokamosong ba matla bo tsitsitseng, bo sireletsehileng le bo tiileng bakeng sa Afrika le ho feta moo.

Dithuto tsa sepakapaka le sebaka sa sekwere khilometa

Ka ho hlahloba meedi e metjha ya saense le thekenoloji, lefapha lena le ikgethang le ntshetsa pele dipatlisiso tsa thuto ya dinaledi, ditsamaiso tsa disathelaete, bohlale ba maiketsetso le saense ya tlhahisoleseding. Ka tshebedisano-mmoho ya lefatshe ka bophara, Unisa e thusa ho sibolla dintho tse ntjha ka bokahohle ba rona ha e ntse e hlahisa mahlale a nakong e tlang.

Phetohelo ya Bone ya Diindasteri le digitalisation

Sebaka se ikgethang se lokisetsa batho ka bomong, mekgatlo le setjhaba bakeng sa lefatshe la dijithale le fetohang ka potlako. Ka dipatlisiso, boqapi le ntlafatso ya ditsebo, Unisa e thusa ho bopa bokamoso ba Afrika bo tsamaiswang ke mahlale a matjha le phetoho ya dijithale.

Dithuto tsa diphedi

Ho tloha ho tsa thuto ya diphatsa tsa lefutso (genomics) ho isa temong e tsitsitseng, lefapha lena le ikgethang le kgothaletsa tswelo-pele ya saense e rarollang mathata a mang a maholo a tobaneng le setjhaba. Dipatlisiso tsa Unisa di thusa ho kgothaletsa boqapi makaleng a bophelo bo botle, polokeho ya dijo le tshireletso ya tikoloho ho pholletsa le kontinenteng.

Dithuto tsa bophelo bo botle / tsa Meriana

Ka sepheo sa ho ntlafatsa maphelo ka saense le boqapi, lefapha lena le ikgethang le ntshetsa pele dipatlisiso tsa tlhokomelo ya bophelo bo botle, thibelo ya mafu le ntshetsopele ya meriana. Unisa e kenya letsoho ditharollong tse matlafatsang ditsamaiso tsa bophelo bo botle le ho ntlafatsa boiketlo ba batho Afrika le dibakeng tse ding.

Dikgopolo tsa Basadi

E thehilwe hodima thuto e shebaneng le maemo le boitsebiso ba Afrika, lefapha lena le ikgethang le ntshetsa pele tsebo e kgothaletsang toka mabapi le bong, phetoho ya setjhaba le seriti sa motho. Ka dipatlisiso le tshebedisano-mmoho, Unisa e thusa ho bopa ditjhaba tse kenyeletsang bohle le tse nang le tekatekano.

Tshehetso ya moithuti le mesbetsi e kopanetsweng ya thuto

Katleho ya baithuti ke yona motheo wa lefapha lena le ikgethang, le hlahlobang mekgwa e metjha ya ho tshehetsa thuto, ho hlokomela boiketlo le ntshetsopele ya motho ka mong. Unisa e theha menyetla e matlafatsang baithuti hore ba atlehe dithutong, mosebetsing le bophelong ba bona ka kakaretso.

Dikarolo tse di lesome tse di kgethegileng tse di tlhotlheletsang phetogo tsa Unisa

Ka kitsiso e e dirilweng ka 2021 ke Mogokgo wa Unisa le Motlatsamokanseliri Mop Puleng LenkaBula, dikarolo tse di lesome tse di kgethegileng tse di tlhotlheletsang phetogo (diCNA) ke dikarolo tsa togamaano tse di tsweletsang pele go ruta le go ithuta ga yunibesiti, patlisiso le boitlhamedi, le lenanetema la le le golaganeng la thuto. Ka dikarolo tseno tse di kgethegileng, Unisa e samagana le dikgwetlho tse di potlakileng tsa loago, e nna le seabe mo ditlapeleng tsa tlhabololo ya bosetšhaba le ya kontinente, le go netefatsa gape boineelo jwa yona mo tlhagisong ya kitso e e ikaegileng ka Aforika, tshiamiso ya loago le tlhabololo e e tswelelang. Ka dipatlisiso, boitlhamedi le tirisanommogo, diCNA di tlhama ditšhono tsa go tlhagisa kitso e ntšhwa, go tshegetsa kgwebo, go rotloetsa go dirwa ga kgwebo le go nna le seabe mo setšhabeng.

Goreng dikarolo tse di lesome tse di kgethegileng tse di tlhotlheletsang phetogo di le botlhokwa

Dikarolo tse di lesome tse di kgethegileng tse di tlhotlheletsang phetogo di bontsha boineelo jwa Unisa jwa go tlhagisa kitso e e tsibogelang dikgwetlho le ditšhono tsa lefatshe la mmatota. Ka go kopanya boitseanape go tswa mo dirutweng tsotlhe, di tshegetsa dipatlisiso, boitlhamedi le botsayakarolo jo bo nang le seabe mo tlhabololong ya loago, mo kgolong ya ikonomi le mo ditharabololong tse di eteletsweng pele ke Aforika.

Dithuto tsa lewatle le mabopo

Ka go dirisa bokgoni jwa mawatle a Aforikaborwa, karolo eno e e kgethegileng e tsweletsa pele dipatlisiso le boitlhamedi jo bo tshegetsang tlhabololo e e tswelelang ya mabopo, tshomarelo ya mawatle le kgolo ya ikonomi e e ikaegileng ka mawatle. Ka dimphato tsa togamaano le maiteko a a kwa godimo, Unisa e thusa go bopa isagwe ya ikonomi e e tswelelang ya mawatle le mabopo.

Dithuto tsa bofofane le boenjenere jwa difofane

Go tswa mo taolong ya pharakano ya difofane go ya kwa dithekenolojing tsa diterone, karolo eno e e kgethegileng e tlhotlhomisa isagwe ya bofofane ka dipatlisiso, boitlhamedi le tlhabololo ya bokgoni. Unisa e na le seabe mo lephateng la bofofane le le babalesegileng, le le botlhale le le le akaretsang le le tlhotlheletsang kgolo ya ikonomi le kgolagano.

Dithuto tsa dijanaga

Jaaka fa indaseteri ya dijanaga e fetogela kwa go tsamayeng ka motlakase le go dira dilo ka botlhale, Unisa e dira dipatlisiso tse di tshegetsang boitlhamedi go ralala lephata. Karolo eno e e kgethegileng e tlhoma mogopolo mo dithekenolojing tsa isagwe tse di nonotshang bogaisani, go tswelela le kgolo ya indaseteri.

Dithuto tsa maatla/eneji

Go samagana le nngwe ya dikgwetlho tse di potlakileng thata tsa lefatshe, karolo eno e e kgethegileng e tlhotlhomisa maatla a a ntšhwafatswang, dithekenoloji tse di tsweletseng tsa dibeteri le ditharabololo tsa haeterojene e somarelang tlhago. Unisa e na le seabe mo isagweng ya maatla e e tswelelang pele, e e sireletsegileng le e e nonofileng ya Aforika le kwa ntle ga yona.

Dithuto tsa Lefaufau le Square Kilometre Array

Go tlhotlhomisa melelwane ya saense le thekenoloji, karolo eno e e kgethegileng e tsweletsa pele dipatlisiso mo bolepadinaleding, mo matlhamaganyaneng a sathalaete, mo botlhaleng jwa maitirelo le mo saenseng ya datha. Ka tirisanommogo ya lefatshe lotlhe, Unisa e thusa go lotlolola diphitlhelelo tse dišwa ka ga lobopo la rona fa e ntse e tlhabolola dithekenoloji tsa ka moso.

Phetogokgolo ya Bone ya Seindaseteri (4IR) le go dira dilo ka dijithale

Karolo eno e e kgethegileng e baakanyetsa batho ka bongwe, mekgatlho le baagi lefatshe le le fetogang ka bonako la dijithale. Ka dipatlisiso, boitlhamedi le tlhabololo ya bokgoni, Unisa e thusa go bopa isagwe ya Aforika e e maatlafaditsweng ka dithekenoloji tse di tlhagelelang le phetogo ya dijithale.

Dithuto tsa bayothekenoloji

Go tswa mo dithutong tsa dijini go ya kwa temothuong e e tswelelang, karolo eno e e kgethegileng e tsweletsa pele diphitlhelelo tsa saense tse di rarabololang dingwe tsa dikgwetlho tse di potlakileng thata tsa setšhaba. Patlisiso ya Unisa e thusa go rotloetsa boitlhamedi mo go tsa boitekanelo, tshireletsego ya dijo le go somarela tikologo go ralala kontinente.

Dithuto tsa boitekanelo le tsa melemo

Ka go tsepamisa mogopolo mo go tokafatseng matshelo ka saense le boitlhamedi, karolo eno e e kgethegileng e tsweletsa pele patlisiso mo tlhokomelong ya kalafi, thibelong ya malwetse le mo go dirweng ga melemo. Unisa e na le seabe mo ditharabololong tse di nonotshang matlhamaganyane a boitekanelo le go tokafatsa boitekanelo mo Aforika le kwa ntle ga yona.

Mosadi yo o emelang ditshwanelo tsa bong/Bosadi/Kago ya tiori ya Bosadi

Ka go thewa mo thutong e e ikaegileng ka Aforika, karolo eno e e kgethegileng e tsweletsa kitso e e rotloetsang tshiamiso ya bong, phetogo ya loago le seriti sa botho. Ka dipatlisiso le go nna le seabe, Unisa e thusa go bopa merafe e e akaretsang le e e lekalekanang.

Tshegetso ya baithuti le ditirwana tse di tsamaisanang le kharikhulamo

Katlego ya baithuti e mo pelong ya karolo eno e e kgethegileng, e e tlhotlhomisang mekgwa e e itlhametsweng ya go tshegetsa go ithuta, go itekanela le go tlhabolola motho ka namana. Unisa e tlhama ditšhono tse di maatlafatsang baithuti go atlega mo dithutong, mo tirong le mo matshelong a bona otlhe.

Tindzawo letilishumi te-catalyic niche te-Unisa

Kwetfulwa nga-2021 nguThishelanhloko we-Unisa kanye neLisekela laShansela Phrofesa Puleng LenkaBula, letindzawo letilishumi te-catalytic niche (ema-CNA) tindzawo letinemasu tekugcila letichubela embili kufundzisa nekufundza kwenyuvesi, lucwaningo nekusungula, kanye ne-ajenda yekufundzela lehlanganyelako. Ngaletindzawo te-niche, i-Unisa ibhekana netinsayeya temmango leticindzetelako, inikela etintfweni letibalulekile tekutfutfukisa tavelonkhe netelivekati, futsi icinisekisa kutinikela kwayo ekukhiciteni lwati lolugcile e-Afrika, bulungiswa betenhlalakahle kanye nekutfutfukiswa lokusimeme. Ngekucwaninga, kusungulwa kanye nekubambisana, ema-CNA adala ematfuba ekukhicita lwati lolusha, kusekela emabhizinisi, kukhutsata kutsengisa kanye nekufaka sandla emmangweni.

Kungani letindzawo letilishumi te-catalytic niche tibalulekile

Letindzawo letilishumi te-catalytic niche tikhombisa kutinikela kwe-Unisa ekukhiciteni lwati loluphendvula tinsayeya nematfuba emhlaba mbamba. Ngekuhlanganisa ndzawonye bungcweti lobuvela kuyo yonkhe imikhakha, basekela lucwaningo, kusungulwa kanye nekutibandzakanya lokufaka sandla ekutfutfukiseni tenhlalo, ekukhuleni kwemnotfo kanye netisombululo letiholwa yi-Afrika.

Tifundvo taselwandle neselugwini

Kusebentisa emandla etilwandle taseNingizimu Afrika, lendzawo lekhetsekile ichubela embili lucwaningo kanye nekusungula lokusekela intfutfuko lesimeme yelugwini, kulondvolotwa kwetilwandle kanye nekukhula kwemnotfo lokusekelwe elwandle. Ngekubambisana ngekwemasu kanye netinhlelo letihamba embili, i-Unisa iyasita ekwakheni likusasa lemnotfo loluhlata sasibhakabhaka.

Kundizisa kanye netifundvo tetindiza

Kusuka ekulawulweni kwemgwaco wemoya kuya kutebucwepheshe be-drone, lendzawo lekhetsekile ihlola likusasa letindiza ngekucwaninga, kusungulwa kanye nekutfutfukiswa kwemakhono. I-Unisa ifaka sandla emkhakheni wetetindiza lophephile, lohlakaniphile nalofaka ekhatsi wonkhe umuntfu lochuba kukhula kwemnotfo kanye nekuchumana.

Tifundvo tetimoto

Njengobe imboni yetimoto itfutfuka ibheke ekuhambeni kwagezi kanye nekukhicita lokuhlakaniphile, i-Unisa ichuba lucwaningo lolusekela kusungulwa kwetintfo letinsha kuwo wonkhe lomkhakha. Lendzawo ye-niche igcile ebuchwephesheni besikhatsi lesitako lobucinisa kuncintisana, kusimama kanye nekukhula kwetimboni.

Tifundvo temandla

Kubhekana nalenye yetinsayeya letiphutfumako kakhulu emhlabeni, lendzawo ye-niche ihlola emandla lavuselelwako, tebuchwepheshe belibhethri lobutfutfukile kanye netisombululo te-hydrogen leluhlata. I-Unisa ifaka sandla ekubeni nelikusasa lemandla lelisimeme kakhulu, leliphephile nalelicinile le-Afrika kanye nangetulu kwayo.

Tifundvo temkhatsi kanye neLuhlelo Lwemakhilomitha Lasikwele

Kuhlola imincele yesayensi netebucwepheshe, lendzawo ye-niche ichubela embili lucwaningo lwetinkhanyenti, tinhlelo te-satellite, buhlakani bekufakelwa kanye nesayensi yedatha. Ngekubambisana kwemhlaba wonkhe, i-Unisa isita kuvula tintfo letinsha letitfolakele mayelana nendzawo yonkhe yetfu ngesikhatsi itfutfukisa tebuchwepheshe bakusasa.

Dijithalayizexini na Ncinco wa Vumaki wa Vumune

Lendzawo ye-niche ilungiselela bantfu, tinhlangano kanye nemimango yemhlaba wedijithali loshintja ngekushesha. Ngekucwaninga, kusungulwa kanye nekutfutfukiswa kwemakhono, i-Unisa isita ekwakheni likusasa lase-Afrika leliniketwa emandla ngebuchwepheshe lobuvelako kanye netingucuko tedijithali.

Tifundvo tebuchwepheshe betintfo letiphilako

Kusuka ku genomics kuya ekulimeni lokusimeme, lendzawo ye niche ichubela embili kuphumelela kwesayensi lokubhekana naletinye tinsayeya leticindzetelako temmango. Lucwaningo lwe-Unisa luyasita ekuchubeni tintfo letinsha kutemphilo, kuba nekudla lokwanele kanye nekusimama kwemvelo kulo lonkhe livekati.

Tifundvo tetemphilo kanye netemitsi

Igcile ekwenteni ncono timphilo ngesayensi kanye nekusungula, lendzawo ye-niche ichubela embili lucwaningo ekutempila, kuvikela tifo kanye nekutfutfukisa imitsi. I-Unisa ifaka sandla etisombululweni leticinisa tinhlelo tetemphilo kanye nekutfutfukisa inhlalakahle e-Afrika nangale kwayo.

Feminist/Womanist/Xisati/Bosadi

Isekelwe ekufundzeni lokugcile e-Afrika, lendzawo lekhetsekile itfutfukisa lwati lolugcugcutela bulungiswa ngekwebulili, kuguculwa kwetenhlalo kanye nesitfunti sebantfu. Ngekucwaninga kanye nekutimbandzakanya, i-Unisa isita ekwakheni imimango lefaka konkhe futsi lelinganako.

Kusekelwa kwebafundzi kanye nemisebenti lehambisana nekharikhulamu

Impumelelo yebafundzi isenhlitiyweni yalendzawo ye-niche, lehlola tindlela letinsha tekusekela kufundza, inhlalakahle kanye nekutfutfuka kwemuntfu sicu. I-Unisa idala ematfuba lanika bafundzi emandla ekuchuma etifundvweni, ebungcweti kanye nasekuphileni kwabo konkhe.

Masia a fumi o khetheaho, a re na mvelelo khulwane o khethiwaho nga Yunivesithi ya Afrika Tshipembe

Yo ḓivhadzwa nga 2021 nga Mulanguli wa Unisa na Mufarisa Mutshantseḽara Phurofesa Puleng LenkaBula, fhethu ha fumi ha ṱhuṱhuwedzo (CNA) ndi fhethu ha tshiṱirathedzhi ha u sedza hune ha isa phanḓa u funza na u guda ha yunivesithi, ṱhoḓisiso na vhubveledzi, na adzhenda ya tshumelo ya pfunzo yo dzhenelelaho.  Nga kha tshikhala tsho khetheaho, Unisa i tandulula khaedu dza tshitshavha dzine dza khou tsikeledza, i shela mulenzhe kha zwithu zwa ndeme zwa mveledziso ya lushaka na ya dzhango, na u khwaṱhisedza vhuḓikumedzeli hayo kha u bveledza nḓivho yo sedzaho kha Afrika, vhulamukanyi ha matshilisano na mveledziso i bveledzaho. Nga kha ṱhoḓisiso, vhubveledzi na tshumisano, CNA dzi sika zwikhala zwa u bveledza nḓivho ntswa, u tikedza vhubindudzi, u ṱuṱuwedza u rengisa na u shela mulenzhe kha tshitshavha.

Ndi ngani fhethu ha fumi ho khetheaho ha vhubveledzi hu ha ndeme

Masia a fumi o khetheaho, a re na mvelelo khulwane sumbedzisa vhuḓikumedzeli ha Unisa kha u bveledza nḓivho ine ya fhindula khaedu na zwikhala zwa vhukuma. Nga u ṱanganya vhutsila u bva kha masia o fhambanaho, vha tikedza ṱhoḓisiso, vhubveledzi na u ṱanganelana zwine zwa shela mulenzhe kha mveledziso ya matshilisano, nyaluwo ya ikonomi na thandululo dzi rangwaho phanḓa nga Afrika.

Ngudo dza ḓanzheni na kha phendela lwanzhe

U shumisa khonadzeo dza ḓanzhe ḽa Afrika Tshipembe, fhethu uhu hune ha vha na tshikhala tsha mushumo kana fhethu hune ha lingana na muthu zwavhuḓi, kana makete muṱuku wo khetheaho. hu u isa phanḓa ṱhoḓisiso na vhubveledzi vhune ha tikedza mveledziso ya phendelashango ha ḓanzheni vhu bveledzaho, u vhulunga ḓanzhe na nyaluwo ya ikonomi yo thewaho kha ḓanzhe. Nga kha vhufarisani ha tshiṱirathedzhi na vhukando ha nṱhesa, Unisa i khou thusa u vhumba vhumatshelo ha ikonomi ya muvhala wa lutombo.

Ngudo dza Vhuendedzi na zwiendedzi zwa muyani

U bva kha ndaulo ya vhuendi ha muyani u ya kha thekhinoḽodzhi dza dzidrouni, fhethu uhu hune ha vha na tshikhala tsha mushumo kana fhethu hune ha lingana na muthu zwavhuḓi, kana makete muṱuku wo khetheaho hu u ṱola vhumatshelo ha vhuendelamashango nga kha ṱhoḓisiso, vhubveledzi na mveledziso ya zwikili. Unisa i khou shela mulenzhe kha sekithara ya vhuendelamashango yo tsireledzeaho, yo ṱalifhaho na i katelaho ine ya ṱuṱuwedza nyaluwo ya ikonomi na vhuṱumani.

Ngudo dza zwa goloi

Musi nḓowetshumo ya dzigoloi i tshi khou bvelela u ya kha u tshimbila ha muḓagasi na vhubveledzi ha vhuṱali, Unisa i khou ṱuṱuwedza ṱhoḓisiso dzine dza tikedza vhubveledzi kha sekithara yoṱhe. Fhethu hune ha vha na tshikhala tsha mushumo kana fhethu hune ha lingana na muthu zwavhuḓi, kana makete muṱuku wo khetheaho ho sedzwa kha thekhinoḽodzhi dza matshelo dzine dza khwaṱhisa vhuṱaṱisani, u bveledza na nyaluwo ya nḓowetshumo.

Ngudo dza tshikhalani na Ndugiselo ya Tshikwea tsha Kiḽomitha

U ṱola mikano ya saintsi na thekhinoḽodzhi, fhethu hune ha vha na tshikhala tsha mushumo kana fhethu hune ha lingana na muthu zwavhuḓi, kana makete muṱuku wo khetheaho hu u isa phanḓa ṱhoḓisiso kha ḓivhaṋaledzi, sisṱeme dza sathelaithi, vhuṱali ha vhubveledzi na saintsi ya data. Nga kha tshumisano dza ḽifhasi, Unisa i khou thusa u vula zwithu zwiswa zwo tumbulwaho nga ha ḽifhasi ḽashu ngeno i tshi khou bveledza thekhinoḽodzhi dza matshelo.

Nḓowetshumo ya Mvutshelano ya Vhuṋa (4IR) na didzhithaḽazesheni

Fhethu hune ha vha na tshikhala tsha mushumo kana fhethu hune ha lingana na muthu zwavhuḓi, kana makete muṱuku wo khetheaho hu u lugisela vhathu, madzangano na zwitshavha kha ḽifhasi ḽa didzhithala ḽine ḽa khou shanduka nga u ṱavhanya. Nga kha ṱhoḓisiso, vhubveledzi na mveledziso ya zwikili, Unisa i khou thusa u vhumba vhumatshelo ha Afrika vhune ha ṋetshedzwa maanḓa nga thekhinoḽodzhi dzine dza khou bvelela na tshanduko ya didzhithala.

Ngudo dza biothekhinoḽodzhi

U bva kha dzhenomikisi u ya kha vhulimi vhu bveledzwaho, heḽi sia ḽa fhethu hune ha vha na tshikhala tsha mushumo kana fhethu hune ha lingana na muthu zwavhuḓi, kana makete muṱuku wo khetheaho ḽi isa phanḓa na mvelaphanḓa ya saintsi ine ya tandulula dziṅwe dza khaedu dzine dza khou ṱoḓea vhukuma kha tshitshavha. Tsedzuluso ya Unisa i khou thusa u ṱuṱuwedza vhubveledzi kha mutakalo, tsireledzo ya zwiḽiwa na u bveledzisa mupo u mona na dzhango.

Ngudo dza mutakalo na mishonga

U sedza kha u khwinisa matshilo nga kha saintsi na vhubveledzi, heḽi sia ḽa fhethu hune ha vha na tshikhala tsha mushumo kana fhethu hune ha lingana na muthu zwavhuḓi, kana makete muṱuku wo khetheaho ḽi isa phanḓa ṱhoḓisiso kha ṱhogomelo ya mutakalo, u thivhela malwadze na mveledziso ya mishonga. Unisa i khou shela mulenzhe kha thandululo dzine dza khwaṱhisa sisṱeme dza mutakalo na u khwinisa vhuḓifari Afrika na u fhira.

Theori dza vhafumakadzi/vhafumakadzi/bosadi

U ḓisendeka kha vhugudisi ho sedzaho kha Afrika, sia iḽi ḽa fhethu hune ha vha na tshikhala tsha mushumo kana fhethu hune ha lingana na muthu zwavhuḓi, kana makete muṱuku wo khetheaho ḽi isa phanḓa nḓivho ine ya ṱuṱuwedza vhulamukanyi ha mbeu, tshanduko ya matshilisano na tshirunzi tsha muthu. Nga kha ṱhoḓisiso na u ṱanganelana, Unisa i khou thusa u vhumba zwitshavha zwo katelaho na u lingana.

Thikhedzo ya matshudeni na nyito dza kharikhuḽamu

U bvelela ha matshudeni ndi hone hune ha vha vhukati ha sia iḽi ḽa hune ha vha na tshikhala tsha mushumo kana fhethu hune ha lingana na muthu zwavhuḓi, kana makete muṱuku wo khetheaho, ḽine ḽa ṱoḓisisa nḓila dza vhuṱali dza thikhedzo ya u guda, vhuḓifari na mveledziso ya muthu nga eṱhe. Unisa i khou sika zwikhala zwine zwa ṋea matshudeni maanḓa a u bvelela kha zwa pfunzo, kha phurofeshinaḽa na kha vhutshilo havho hoṱhe.

Tindhawunkongomiso to hatlisisa ta khume ta Unisa

Ku tivisiwa hi 2021 hi Nhloko ya Yunivhesiti na Xandla xa Chanselara xa Unisa Prof Puleng LenkaBula, khume wa tindhawunkongomo (KTs) swi na tindhawu ta kongomo wa switirateji leswi yisaka emahlweni ku dyondza no dyondzisiwa hi yunivhesiti, ndzavisiso na swintshwa, no burisana ajenda ya malimpfuneto yo dyondza. Hikwalaho ka tindhawu leti ta nichi, Unisa yi kombisa mitlhotlho leyi kavanyetaka vanhu, ku va na xiave ka swirhangisiwa swa rixaka na swa nhluvukiso swa khotinete no tiyisisa vutiyimiseri byo humesa vutivi kongomisiwa ka xiAfirika, vululami bya nawu na nhluvukiso wo yisa emahlweni. Hi kwalaho ka ndzavisiso, swintshwa na vahlanganisi, tiCNA ti tumbuluxa mikateko ya vutivi byinthswa, neketelo wa vun’wamabindzu, ku khutaza khomexiyalazexini ku va na xiave evanhwini.

Hikokwalaho ka yini tindhawunkongomiso to hatlisisa ti ri na nkoka

TTindhawunkongomiso to hatlisisa ta khume ti kombisa vutiyimiseri ku humesa vutivi lebyi hlamulaka mikateko na mitlhotlho ya tiyiso-misava. Ku tisa vutivi byo suka ka tidyondzo to hambana, ti seketela ndzavisiso, swintshwa na burisana lowu nga na xiave ka nhluvukiso wav ahu, ku kula ka ikhonomi na switshunxo rhangeriwa swa Xiafirika.

Tidyondzo ta marine na swa le lwandle

Ku hlayisa nkoka wa malwadle ya Afirika Dzonga, ndhawunkongomiso, ndhawukongomiso wu yisa emahlweni ndzavisiso na swintshwa lowu seketelaka nhluvukiso wo hlayisela swa malwandle, nhlayiso wa swihanya ematini na nkuriso wa ikhonomiki nkongomisiwa elwandle. Hi vunghana bya xitiratejiki na swisungulo swa le makumu, Unisa yi pfuneta ku vumba vumundzuku bya ikhonomi ya blue.

Tidyondzo ta Avhiyexini na ayironatikali

Ku suka ka malawulelo ya le moyeni ku ya ka tithekinoloji ta dironi, nhawukongomiso yi valanga mundzuku bya avhiyexini hi ndzavisiso, swintshwa na swikili swo hluvukisa. Unisa yi na xiave ka xiyenge xa avhiyexini xo sirheleleka, xa vutshila no katsaka hluvukiso wa ikhonomiki na vuhlanganelo.

Tidyondzo ta swifambo

Tanihi indhasitiri ya swifambo swi tumbulukaka ku va swifambo swa xielekitironiki na swo tumbuluxiwa hi vutlhari, Unisa yi rhangela ndzavisiso lowu seketelka ncinco ka xiyenge. Ndhawunkongomo lowu wi kongomisa eka tithekinoloji leti taka leti tiyisisaka mphikizano, yiso emahlweni na nkuriso wa indhasitiri.

Tidyondzoi ta Eneji

Beyond Ku hlamusela yin’wana ya mitlhotlho ya matiko ya misava, ndhwunkongomiso wu valanga mpfuleleriwo wa eneji, ku yisa emahweni tithekinoloji ta tibetiri n switshunxo swa hayidirojeni y rihlaza. Unisa yi na xiave ka yiso emahlweni swinene, hlayiseka na eneji yo sihalala ya ha taka ka Afirika na kun’wana.

Tidyondzo ta Tindhawu na Tiarheyi ta Xikwayere xa Khilomitara

Ku valanga swirhangisiwa swa sayense na thekinoloji, tidhawunkogomo ti yisa emahlweni ndzavisiso ka ntivotinyeleti, tisisiteme ta satelayiti, vutlhari nkala ntumbuluko na tisayense ta data. Hi vuhlanganisi bya misava hinkwayo, Unisa yi pfuneta swilo wintshwa mayelana na misava hinkwayo naswona yi hluvukisa tithekinoloji ta mundzuku.

Bayothekinoloji

Ku suka ka tijenomiki. ku yisa emahlweni, ndhawunkongomo ley yi yisa emahlweni vhumbunuko lowu hlamuselaka mitlhotlho leyi nga eka vanhu. Ndzavisiso wa Unisa wu pfuneta ku tisa ncinco wa rihanyu, vusirheleli bya swakudya na ku yisa emahlweni mbangu eka khontinente.

Rihanyu na tidyondzo ta famasi

Kongomana no antswisa vutomi hi sayense na ncinco, ndhawunkongomo yi yisa emahlweni ndzavisiso wa rihanyu, nsivela mavabyi na nhluvukiso wa famasi. Yunisa yi na xiave ka switshunxo leswi tiyisisaka tisisiteme ta rihanyu no antwisa vutomi bya vanhu eAfirika na le handle.

Xisati/Bosadi

Mitsuhatiwa eka Mpfuneta kongomisiwa ka Afirika, ndhawukongomo ley yi yisa emahweni vutivi lebyi tlakusaka rimbewu, cinco wav ahu na xindzhuti. Hikwalaho ka ndzavisiso na vulavurisano, Unisa yi pfuneta ku cinca vaakatiko lava katsiwaka swinene nak u eingana.

Nseketelo wa xichudeni na migingiriki yak ho-kharikhula

Ku humelela ka xichudeni swi le xikarhi ka ndhawunkongomo leyi, yi valangaka maendlelo ya swintshwa ku seketela ku dyondza, vumunhu na nhluvukiso wa munhu. Unisa yi tumbuluxa minkateko yo nyika matimba swichudeni ku humelela ka xiakhademiki, xiphurofexinali na vutomi hinkwabyo.